Iran prowadzi z katarskimi mediatorami rozmowy o planie ponownego otwarcia Cieśniny Ormuz w ciągu dwóch dni. Równocześnie Teheran i Waszyngton zapowiadają, że są gotowe na nową eskalację, a prezydent USA Donald Trump nie wyklucza ataku po wyborach połówkowych 3 listopada.
Co Iran stawia na stole
Według szefa irańskiej dyplomacji Abbasa Araghcziego delegacja z jego doradcą pojechała do Dohy na spotkanie z katarskimi mediatorami. Wcześniej urzędnicy z Kataru odwiedzili Teheran. Omawiany plan zakłada otwarcie cieśniny w dwa dni i wznowienie rozmów pokojowych z USA, ale pod warunkiem, że Waszyngton spełni żądania Iranu:
- zniesienie niedawno nałożonych amerykańskich sankcji,
- przywrócenie zwolnień dotyczących ropy, przyznanych w czerwcu,
- ograniczenie obecności wojskowej USA w regionie,
- uznanie nowych tras żeglugi w cieśninie, wyznaczonych przez Iran i Oman,
- zakończenie konfliktu na wszystkich frontach, także izraelskich ataków na Liban.
Mediatorzy z Kataru i Pakistanu kontynuują konsultacje w sprawie tych warunków. Oba kraje odegrały ważną rolę przy czerwcowym memorandum, które załamało się w sierpniu. Sekretarz stanu Marco Rubio potwierdził, że rozmowy z udziałem Kataru trwają, ale nie zna ich harmonogramu. Dodał: „Rozmowy w gruncie rzeczy nigdy się nie skończyły”.
Łagodniejszy ton i twarde groźby
Nowy impuls dał list wiceprezydenta J.D. Vance’a do irańskiego szefa bezpieczeństwa Mohsena Rezaiego. Rezaei ocenił, że ton korespondencji zmienił się zasadniczo w porównaniu z wcześniejszymi pismami Trumpa. Araghczi nazwał list krokiem pozytywnym, ale ostrzegł, że jeśli miał on tylko siać niezgodę, będzie kolejnym błędem USA. Rezaei twierdzi też, że Waszyngton wyraził gotowość przyjęcia irańskich warunków, czego strona amerykańska nie potwierdziła.
Trump mówi, że rozmowy idą dobrze, ale nie są zbyt wiarygodne. Jego zdaniem USA mają jeszcze do zajęcia się kilka irańskich celów, w tym podejrzany podziemny kompleks nuklearny Pickaxe Mountain, i mogą szybko osiągnąć cele wojskowe. Rubio zaznaczył, że decyzji o nowych uderzeniach jeszcze nie podjęto.
Iran odpowiada podobnym tonem. Najwyższy przywódca Mojtaba Chamenei zapowiedział reakcję natychmiastową i bez ograniczeń geograficznych, a dowódcom polecił rozszerzyć listę celów. Rezaei zapowiada użycie „nowej broni” i mówi o rozważaniu zmiany doktryny nuklearnej, która obecnie zakazuje broni jądrowej. Teheran utrzymuje, że jego program ma charakter cywilny. Izrael według jednego z urzędników cytowanych przez portal Ynet szykuje się na kolejną rundę walk tuż po amerykańskich wyborach.
Dlaczego dyplomacja i groźby idą w parze
Hamidreza Azizi z Crisis Group uważa, że Iran próbuje przedefiniować skutki kolejnej wojny. Porozumienie wciąż jest możliwe, ale następny konflikt toczyłby się według innych zasad i na znacznie szerszym polu. Z kolei Andreas Krieg z King’s College London zwraca uwagę, że przed 3 listopada Teheran ma powód, by odwlekać ustępstwa i nie dawać Trumpowi dyplomatycznego sukcesu. Po wyborach rachunek może się odwrócić: Iran będzie skłonniejszy do kompromisu właśnie wtedy, gdy Waszyngton będzie skłonniejszy do uderzenia.
Co to oznacza dla Polski
Polska nie jest stroną tego konfliktu, ale skutki odczuwa pośrednio. Cieśnina Ormuz to jeden z kluczowych szlaków światowego handlu energią, a ceny ropy i gazu kształtują się na rynku globalnym. Przedłużające się zakłócenia lub nowa eskalacja mogą więc przekładać się na ceny paliw i energii także w Polsce i innych krajach UE.
Dla zwykłego odbiorcy najważniejsze będzie to, czy cieśnina zostanie faktycznie otwarta i czy po 3 listopada rozmowy przetrwają. Na razie żadna ze stron nie potwierdziła ostatecznych ustaleń, więc sytuacja pozostaje bardzo niepewna.
Źródło: Al Jazeera – „Mediators continue US-Iran negotiations amid war rhetoric: What we know”
