Tag

badania naukowe

Browsing

Dłuższe i częstsze drzemki w ciągu dnia wiążą się u osób starszych z wyższym ryzykiem zgonu – wynika z blisko dwudziestoletniej obserwacji amerykańskich naukowców. Największe ryzyko dotyczyło tych, którzy sypiają rano. Autorzy podkreślają jednak, że to zależność statystyczna, a nie dowód, że drzemka szkodzi.

Jak przeprowadzono badanie

Zespół z Mass General Brigham i Rush University Medical Center przeanalizował dane 1338 starszych osób, które obserwowano nawet przez 19 lat. Uczestnicy pochodzili z projektu Rush Memory and Aging Project, ruszyłego w 1997 roku w północnym Illinois i poświęconego pamięci oraz procesom starzenia się mózgu. Większość badanych stanowiły osoby białe.

Od 2005 roku uczestnicy przez 10 dni nosili na nadgarstku czujniki aktywności, które rejestrowały okresy spoczynku i ruchu. Dzięki temu badacze nie musieli polegać na wspomnieniach seniorów, jak często i kiedy śpią w dzień, co było słabością wielu wcześniejszych prac. Z zapisów odczytano długość, częstotliwość i porę drzemek oraz to, jak bardzo zmieniały się z dnia na dzień.

Co wykazały wyniki

Osoby, które w ciągu dnia spały dłużej lub częściej, umierały w badanym okresie częściej niż pozostałe. Z analizy wynikało, że:

  • każda dodatkowa godzina drzemek dziennie wiązała się z około 13% wyższym ryzykiem zgonu,
  • każda dodatkowa drzemka w ciągu doby oznaczała około 7% wyższe ryzyko,
  • osoby śpiące rano miały o 30% wyższe ryzyko niż te, które drzemały po południu.

Nie stwierdzono natomiast podwyższonego ryzyka u osób, których pory i długość drzemek były nieregularne. Sama zmienność z dnia na dzień nie okazała się więc sygnałem ostrzegawczym.

Korelacja, nie przyczyna

Autorzy zastrzegają, że wyniki nie oznaczają, iż drzemki skracają życie. Główna autorka badania, Chenlu Gao, powiedziała: „To jest korelacja, a nie związek przyczynowo-skutkowy”. Zdaniem badaczy nadmierna senność w dzień może być objawem choroby przewlekłej, zaburzeń snu, zaburzeń rytmu dobowego lub schorzeń, których jeszcze nie rozpoznano.

Naukowcy widzą w tym potencjał dla medycyny: opaski i inne urządzenia noszone na ciele mogłyby w przyszłości pomagać lekarzom wychwytywać zmiany w nawykach snu i szybciej kierować pacjentów na badania. Potrzebne są jednak kolejne prace, które sprawdzą, jak dobrze wzorce drzemek przewidują konkretne choroby.

Co to oznacza dla polskiego czytelnika

Badanie dotyczyło mieszkańców jednego regionu USA, w większości białych, więc nie można go mechanicznie przenosić na całą populację, w tym polską. Nie ma też powodu, by rezygnować z krótkiej drzemki, jeśli dobrze się po niej czujesz. Wyniki sugerują raczej, że warto zwrócić uwagę na zmianę: jeśli starszy członek rodziny zaczyna zasypiać w dzień wyraźnie częściej lub na dłużej niż dotąd, szczególnie rano, dobrze jest wspomnieć o tym lekarzowi rodzinnemu.

Praktyczna wskazówka jest prosta: obserwuj, nie panikuj. Dłuższy sen w dzień bywa skutkiem słabej nocy, leków czy gorszego samopoczucia, ale może też być jednym z pierwszych sygnałów, że organizm potrzebuje konsultacji. Badanie opublikowano w czasopiśmie JAMA Network Open.

Źródło: ScienceDaily – „A 19-year study reveals a troubling link between napping and death”

Sztuczna inteligencja coraz częściej współdecyduje o tym, kto dostanie pomoc medyczną czy kredyt hipoteczny. Badacze z Penn State proponują model o nazwie FAIR, który traktuje uczciwość algorytmów jak stale zarządzany problem, podobnie jak cyberbezpieczeństwo, a nie jednorazowe zadanie do odhaczenia.

Dlaczego uczciwość AI to trudny problem

Systemy automatyczne podejmują decyzje szybciej i bardziej spójnie niż ludzie, ale potrafią też powielać nierówności zapisane w danych treningowych. Jak przypomina autor badania, algorytmy stosowane w ochronie zdrowia wykazywały różnice rasowe, a systemy rekrutacyjne potrafiły dyskryminować kobiety. Dlatego samo pytanie o skuteczność nie wystarcza – trzeba pytać również o sprawiedliwość.

Według opublikowanego w czasopiśmie MIS Quarterly badania, którego współautorem jest Jing Tian ze Smeal College of Business, mamy do czynienia z „paradoksem socjotechnicznym”. Napięcia mają trzy źródła:

  • różne rozumienia uczciwości – traktowanie wszystkich tak samo nie musi dawać równych efektów grupom historycznie pokrzywdzonym;
  • konflikt z celami organizacji – takimi jak trafność przewidywań, wydajność czy zyski;
  • rozbieżność między jednostką a grupą – to, co sprawiedliwe dla jednej osoby, nie zawsze jest takie dla całego społeczeństwa.

Autorzy podają przykład izby przyjęć: lekarz może chcieć stosować te same kryteria wobec wszystkich, rzecznik pacjentów – wspierać społeczności o gorszym dostępie do opieki, a administrator szpitala – przyjąć jak najwięcej osób. Wszystkie te cele są uzasadnione, a mimo to ciągną w różne strony.

Na czym polega model FAIR

Pierwsza część rozwiązania to podział systemu na trzy warstwy: dane, model generujący prognozy oraz reguły zamieniające prognozy w decyzje. Dzięki temu łatwiej wskazać, gdzie powstaje problem, i poprawić konkretny element zamiast traktować całość jak czarną skrzynkę.

Na każdym poziomie działa ciągły cykl: wykrywanie i rozwiązywanie problemów. Agenci AI monitorują system i sygnalizują narastające dysproporcje, a eksperci wskazują, którymi sprawami trzeba się zająć. Następnie AI proponuje i testuje poprawki, a ludzie oceniają kompromisy i zatwierdzają zmiany.

Druga część to wspólne standardy z miejscem na lokalną ocenę. Centralny zespół ds. nadzoru ustala minimalne wymogi dotyczące monitorowania, dokumentacji, odpowiedzialności i akceptacji przez człowieka, a zespoły odpowiedzialne za konkretne aplikacje dostosowują je do swoich decyzji. Obowiązuje zasada: im wyższa stawka, tym większy nadzór. Narzędzie polecające produkty może się dostosowywać niemal bez kontroli, natomiast system wpływający na leczenie wymaga znacznie ostrzejszego nadzoru.

Co to oznacza w praktyce

Zdaniem badaczy firmy muszą przede wszystkim zmienić podejście: uczciwość AI nie jest punktem do zaliczenia przy wdrożeniu. Potrzebne są stałe monitorowanie, jasno przypisana odpowiedzialność, szkolenia pracowników oraz łatwo dostępne kanały, w których osoby dotknięte decyzjami algorytmów mogą zgłaszać swoje doświadczenia. Autorzy zastrzegają, że na początku korzyści mogą być ograniczone, bo organizacje potrzebują czasu na naukę.

Dla polskiego czytelnika to nie tylko teoria. W Unii Europejskiej obowiązuje unijne rozporządzenie o sztucznej inteligencji (AI Act), które dla systemów wysokiego ryzyka – m.in. w rekrutacji, ocenie zdolności kredytowej czy ochronie zdrowia – przewiduje wymogi w zakresie nadzoru człowieka i zarządzania ryzykiem. Podejście z badania nie jest oficjalnym standardem, ale pokazuje, jak firmy mogłyby w praktyce realizować podobne zasady. Dla zwykłego użytkownika wniosek jest prosty: gdy o kredycie czy leczeniu współdecyduje algorytm, warto pytać, kto i jak sprawdza jego uczciwość.

Źródło: Tech Xplore – „Q&A: How can organizations improve fairness in automated AI systems?”

Wizyty na szpitalnych oddziałach ratunkowych z powodu używania substancji psychoaktywnych rosną wśród matek z dziećmi na utrzymaniu o prawie 5% rocznie. U kobiet bez dzieci wzrost wynosi niecałe 2% rocznie. Najszybciej problem narasta u matek poniżej 25. roku życia.

Co ustalili badacze

Kanadyjscy naukowcy przeanalizowali dane z prowincji Ontario z lat 2008–2024. Porównali blisko milion matek (988 106) z ponad 1,19 mln kobiet w tym samym wieku, które nie miały dzieci. Sprawdzali, jak często trafiają one na SOR lub do szpitala z powodu używania substancji.

Największy wzrost względny dotyczył opioidów, amfetamin i marihuany. U najmłodszych matek liczba wizyt na SOR rosła ponad czterokrotnie szybciej niż u pozostałych kobiet. Podobnie wyglądały przyjęcia do szpitali.

Jeden z autorów, dr Daniel Myran, podsumował wyniki tak: „Szkody związane z substancjami rosną u matek co najmniej tak samo jak u kobiet bez dzieci”.

Alkohol wciąż na czele

Mimo szybkiego wzrostu przypadków związanych z narkotykami to alkohol pozostaje najczęstszą przyczyną. W 2024 roku odpowiadał za 46% wizyt na SOR i 41% hospitalizacji z powodu używania substancji wśród matek. Badaczka Colleen Webber wiąże to m.in. z marketingiem alkoholu kierowanym do kobiet, w tym do mam, w ramach tzw. „mommy wine culture”.

Skala problemu jest wciąż niewielka: takie wizyty dotyczą około 0,5% matek. Według autorów to jednak tylko wierzchołek. Za każdą kobietą, która trafiła do szpitala, może stać kilka innych, które nie szukały pomocy. Powodem bywa stygmatyzacja albo to, że problem nie był na tyle poważny, by wymagał leczenia szpitalnego.

Dlaczego to ważne dla dzieci

Dorastanie z rodzicem z zaburzeniami używania substancji jest uznawane za niekorzystne doświadczenie z dzieciństwa. Zwiększa ryzyko problemów zdrowotnych, trudności rozwojowych i późniejszego sięgania po substancje. Dotąd opisywano głównie skrajne przypadki, na przykład dzieci, które straciły rodzica z powodu przedawkowania. Autorzy zwracają uwagę, że o wiele częstsza jest codzienność w domu z chorującym rodzicem, a ta nie budziła dotąd dużego zainteresowania badaczy.

Badanie nie rozstrzyga, czy to samo macierzyństwo zwiększa ryzyko. Wyższe wskaźniki u matek poniżej 25 lat mogą wynikać z innych czynników, które sprzyjają zarówno wczesnemu rodzicielstwu, jak i używaniu substancji.

Co z tego dla Polski

Dane pochodzą z Ontario, więc nie da się ich wprost przenieść na polskie realia. Kanada ma inną skalę kryzysu opioidowego, inne przepisy dotyczące marihuany i inny system opieki zdrowotnej. Nie ma też podstaw, by twierdzić, że w Polsce widać taki sam trend. Z badania płyną jednak wnioski, które warto mieć na uwadze także u nas:

  • alkohol pozostaje podstawowym problemem, również wśród matek, i bywa bagatelizowany;
  • młode matki mogą potrzebować szczególnego wsparcia;
  • wstyd i obawa przed oceną często powstrzymują kobiety przed szukaniem pomocy.

Autorzy postulują opiekę dostosowaną do rodziców: usługi łączące leczenie uzależnień ze wsparciem psychicznym oraz programy, które uwzględniają obowiązki opiekuńcze. Wskazują też na działania wcześniejsze, takie jak pomoc finansowa i mieszkaniowa oraz przeciwdziałanie przemocy w związku. Kobiety w Polsce, które obawiają się o swoje nawyki związane z alkoholem lub innymi substancjami, mogą zacząć od rozmowy z lekarzem rodzinnym lub konsultacji w poradni leczenia uzależnień.

Źródło: Medical Xpress – „Substance use driving increases in emergency department visits, hospitalizations for young mothers”

Pin It https://toqot.pl/jak-dziala-luxmed-pakiet-pracowniczy-dla-firm-z-rozszerzeniem-na-rodzicow/ banbanbook.com 018.pl